{"id":32969,"date":"2022-04-24T16:50:04","date_gmt":"2022-04-24T13:50:04","guid":{"rendered":"https:\/\/mobidictum.com\/?p=32969"},"modified":"2023-04-25T10:42:53","modified_gmt":"2023-04-25T07:42:53","slug":"blok-zinciri-tartismalari-gelecek-mi-firsatcilik-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/blok-zinciri-tartismalari-gelecek-mi-firsatcilik-mi\/","title":{"rendered":"Blok Zinciri: Gelecek mi F\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131k m\u0131?"},"content":{"rendered":"\n

Blok zinciri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn teknoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131 derinden etkileyen bir kavram haline geldi. 2008 y\u0131l\u0131nda \u201cicat edilen\u201d bu teknoloji, finansa yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getirdi. Para ad\u0131 verilen itibari de\u011ferin var oldu\u011fu her sekt\u00f6rde kendisine yer bulabilecek potansiyelde olan blok zinciri \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar ise ilk g\u00fcnden beri hi\u00e7 sona ermedi. Bu yaz\u0131da, farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla<\/strong> blok zincirini ve blok zinciri oyunlar\u0131n\u0131 dikkatlice inceleyece\u011fiz<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n\n\n

Blok zinciri nedir?<\/h2>\n\n\n\n

Teorik tart\u0131\u015fmalara ge\u00e7meden \u00f6nce blok zincirinin \u201cka\u011f\u0131t \u00fczerinde\u201d ne oldu\u011fundan k\u0131saca bahsedelim. Blok zinciri (blockchain), ayn\u0131 verinin farkl\u0131 bilgisayarlar \u00fczerinde depolan\u0131p \u015fifrelendi\u011fi, merkezi olmayan bir veri depolama teknolojisidir. <\/strong>Bir de\u011fi\u015ftirilemez veri defteri <\/strong>olarak tan\u0131mlan\u0131r. Blok zincirini \u00fczerinde yap\u0131lan her i\u015flemin kronolojik olarak kayd\u0131 tutulur ve de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmak istendi\u011finde zincir \u00fczerindeki di\u011fer t\u00fcm depolay\u0131c\u0131lar uyar\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece ana veri, \u00e7o\u011funlu\u011fun izni olmadan de\u011fi\u015ftirilemez ve kopyalanamaz. <\/p>\n\n\n\n

Peki merkezi olmayan ne demek? <\/p>\n\n\n\n

Merkezi olmayan<\/strong>, tek bir kayna\u011fa ba\u011fl\u0131 olmayan, tek bir ki\u015fi, kurum, ya da organizasyon taraf\u0131ndan y\u00f6netilemeyen sisteme verilen isimdir. Blok zinciri konusunda merkezi olmayan demek, verinin depoland\u0131\u011f\u0131 tek bir merkezin olmamas\u0131 ve bloklar \u015feklinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f par\u00e7alar\u0131n\u0131n zincir \u00fczerindeki t\u00fcm depolara da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 demektir. B\u00f6ylece g\u00fcvenlik sa\u011flan\u0131r. Tek bir ki\u015fi ya da grup, \u00e7o\u011funlu\u011fun izni olmadan bu veriyi de\u011fi\u015ftiremez, kopyalayamaz. Verinin de\u011fi\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 durumunda, di\u011fer depolay\u0131c\u0131lara bir uyar\u0131 g\u00f6nderilir ve i\u015flem fark edilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"blockchain-nedir-nasil-calisir\"
Tart\u0131\u015fmalar esnas\u0131nda blok zincirin bir teknolojiden ibaret oldu\u011fu unutulabiliyor.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sanal ama ger\u00e7ek para nas\u0131l oluyor?<\/h3>\n\n\n\n

Blok zincirinin bir kay\u0131t defteri<\/a> oldu\u011funu belirttik. Peki kripto para ve blok zincirinin ili\u015fkisi nedir?<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok basit. Kripto paralar blok zinciri sayesinde e\u015fsizlik kazan\u0131r. Her kripto paran\u0131n kendi blok zincirinde e\u015fsiz bir verisi vard\u0131r ve bu veri ile ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu c\u00fczdan bellidir. Bu sayede hangi c\u00fczdanda ne kadar kripto para bulundu\u011fu kolayca tespit edilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken paran\u0131n hangi \u201cc\u00fczdanda\u201d oldu\u011funun tespit edilebilmesidir. C\u00fczdan\u0131n \u201ckime\u201d ait oldu\u011funu tespit etmek ise bamba\u015fka bir konudur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bunu bildi\u011fimiz fiziki banknotlar\u0131n seri numaras\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Devletlerin merkez bankalar\u0131 para basarken her paraya ona \u00f6zel bir seri numaras\u0131 verir. Kripto paralarda ise bu seri numaras\u0131 verme i\u015fini blok zinciri \u00fcstlenir.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, \u201ckripto paralar\u0131n neden ger\u00e7ek bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var?\u201d ya da \u201ckripto paralar\u0131n ger\u00e7ek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmal\u0131 m\u0131?\u201d gibi sorular akl\u0131n\u0131za gelebilir. Bu soruyu \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde her \u015fey biraz daha anlaml\u0131 olacakt\u0131r: \u00dczerine seri numaras\u0131 ve bir devletin ad\u0131 bas\u0131lm\u0131\u015f bir ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131n\u0131n neden bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var?<\/p>\n\n\n\n

Bu konuyu a\u00e7\u0131klamak iktisat biliminin i\u015fidir. Fakat fikir vermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fu a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapabiliriz:<\/p>\n\n\n\n

Para ad\u0131 verilen takas arac\u0131 nominal yani itibari bir de\u011ferdir. Bir paran\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131 arkas\u0131ndaki devletin g\u00fcc\u00fc ve garantisi ile alakal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin , ABD dolar\u0131 ile bir \u015fey sat\u0131n alaca\u011f\u0131n\u0131zda sat\u0131c\u0131ya asl\u0131nda \u015funu s\u00f6ylersiniz: \u201cBu para Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ne aittir ve onun g\u00fcvencesi alt\u0131ndad\u0131r. Benden bu paray\u0131 ald\u0131ktan sonra sen de ayn\u0131 para ile bir ba\u015fkas\u0131ndan al\u0131\u015fveri\u015f edebilirsin.<\/em> Bu i\u015flemlerin ge\u00e7erlili\u011fini ve g\u00fcvenli\u011fini ABD garanti eder.<\/em>\u201c<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ek paralarda bu \u015fekilde i\u015fleyen sistem kripto paralar i\u00e7in de benzer \u015fekilde i\u015fler. Kripto paralar\u0131n g\u00fcvencesini ise blok zinciri sa\u011flar. Kripto para ile bir \u015feyler sat\u0131n alaca\u011f\u0131n\u0131zda yukar\u0131daki c\u00fcmleden ABD\u2019yi \u00e7\u0131kar\u0131p paran\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu blok zincirini yerle\u015ftirebilirsiniz. <\/p>\n\n\n\n

Sonsuz para basal\u0131m?<\/h3>\n\n\n\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 okurken bile bir\u00e7o\u011funuza sa\u00e7ma gelmi\u015f olmal\u0131. Kripto paralar\u0131n arkas\u0131nda \u201cwhitepaper\u201d ad\u0131 verilen metinler bulunur. Bu metinler kripto para projelerinin amac\u0131n\u0131, hedefini say\u0131s\u0131n\u0131 vs. i\u00e7erirler. Bunlar ba\u011flay\u0131c\u0131 metinlerdir. Blok zincirleri -\u00f6zellikle kimli\u011fi belirli bir \u015firket taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lar ile kullan\u0131lanlar- tamamen hukuktan muaf de\u011fildirler.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan sonsuz \u015fekilde kripto para \u00fcretmek teoride m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada yine iktisad\u0131n temel kurallar\u0131 ge\u00e7erli olacakt\u0131r. Ama\u00e7s\u0131z ve kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u015fekilde bas\u0131lan para de\u011fer kaybedecektir. 100 adet bas\u0131lm\u0131\u015f bir paran\u0131n tanesi 10 birim ediyorsa, ayn\u0131 paran\u0131n sebepsiz <\/strong>yere 1000 adet bas\u0131lmas\u0131 bir tanesinin de\u011ferini 1 birime d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Sonu\u00e7ta de\u011fi\u015fen bir \u015fey olmayacakt\u0131r. Elbetteki \u00e7e\u015fitli sebeplere ve de\u011fi\u015fkenlere dayanarak para bas\u0131m\u0131 ba\u015fka bir iktisadi konudur.<\/p>\n\n\n\n

\"Sonsuz-kripto-para-basilabilir-mi\"
Ge\u00e7erli bir sebebi olmaks\u0131z\u0131n para bas\u0131m\u0131 anlams\u0131zd\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Blok Zinciri Oyunlar\u0131 ve Kavram Karma\u015fas\u0131<\/h2>\n\n\n\n

Bizi daha \u00e7ok ilgilendiren taraf blok zinciri oyunlar\u0131. Bir\u00e7ok blok zinciri tabanl\u0131 oyun kendini farkl\u0131 \u015fekilde tan\u0131t\u0131yor. Bu tan\u0131mlar aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli farkl\u0131l\u0131klar var fakat bu farkl\u0131l\u0131k kulland\u0131klar\u0131 blok zinciri teknolojisinden kaynaklanm\u0131yor. Buradaki fark, oyunlar\u0131n mekanikleri ve ekonomik yap\u0131lar\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Play-to-earn, play-and-earn ve win-to-earn modelleri \u00fczerinden konuyu biraz daha inceleyelim. Bu \u00fc\u00e7 tabir, oyundan oyuna bile de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebilir. Burada oyunu geli\u015ftiren \u015firketin, ilgili belge ve a\u00e7\u0131klamalarda bu terimleri nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Daha \u00e7ok yeni olan bu teknolojide kavramlar ve kullan\u0131mlar tam olarak oturmu\u015f say\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n

Play-to-earn<\/a><\/strong> sisteminde, \u015firketler \u00e7e\u015fitli NFT ve token\u2019lar aracl\u0131\u011f\u0131yla kullan\u0131c\u0131lara kazan\u00e7 vadederler. Burada NFT\u2019ler kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda takas edilerek ekonomik bir de\u011fer haline gelir ve baz\u0131 \u015firketler \u201cy\u00f6neti\u015fim token\u2019i\u201d ad\u0131n\u0131 verdikleri token\u2019lara sahip olan oyuncular\u0131 projenin orta\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler. Yani kullan\u0131c\u0131lar ticaret yaparak gelir elde edebilir ya da \u015firketin -proje \u00f6zelinde- gelirlerine ortak olabilirler. Play-and-earn de benzer bir sistemdir fakat ekonomik model \u015firketin politikas\u0131na g\u00f6re biraz de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

Win-to-earn<\/strong> sistemi ise olduk\u00e7a basit bir \u201ckazanan al\u0131r\u201d sistemidir. Bu sistemde blok zincirine ba\u011fl\u0131 ekonomik de\u011feri olan \u00f6\u011feler \u015firket taraf\u0131ndan kullan\u0131c\u0131lara da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r\/sat\u0131l\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar sahip olduklar\u0131 bu \u00f6\u011feleri ortaya koyarak birbiri ile m\u00fccadele eder. Kazanan taraf havuzda birikeni al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Temel olarak bu kavramlar\u0131n hepsi blok zinciri oyunlar\u0131nda kullan\u0131lan oyun ekonomisi modellerinin \u00e7e\u015fitleridir. Buradaki fark blok zincirinden de\u011fil, ekonomik modelden kaynaklan\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Milyon Dolar De\u011ferinde NFT\u2019ler, Fiyat\u0131 H\u0131zla Y\u00fckselen Coin\u2019ler<\/h2>\n\n\n\n

Baz\u0131 NFT\u2019lerin milyon dolarlar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda al\u0131n\u0131p sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u015fahit olduk. \u00d6rne\u011fin d\u00fcnyan\u0131n en pahal\u0131 NFT\u2019si The First 5,000 Days<\/strong> 69 milyon dolara<\/strong> sat\u0131ld\u0131. Bu bir\u00e7ok tart\u0131\u015fmay\u0131 beraberinde getirdi. Bu tart\u0131\u015fmalara da birazdan de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

\"En-Pahali-NFT\"
En pahal\u0131 NFT: The First 5,000 Days.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

NFT\u2019ler \u00e7e\u015fitli formlarda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir. Bu bazen dijital bir sanat eseri olur, bazen bir oyun avatar\u0131, bazen sanal bir arazi. Formu ne olursa olsun, NFT\u2019ler ayn\u0131 mant\u0131k ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Her NFT\u2019nin blok zinciri \u00fczerinde kendine has bir kimli\u011fi vard\u0131r ve bu kimlik NFT\u2019nin orjinalli\u011fini korur. <\/p>\n\n\n\n

Oyunlardaki NFT\u2019lerin birtak\u0131m i\u015flevleri de olabilir. \u00d6rne\u011fin, \u00fcnl\u00fc blok zinciri oyunu Axie Infinity\u2019de NFT Axie\u2019ler bulunur ve bunlar\u0131n sald\u0131r\u0131 ve savunma gibi \u00f6zellikleri vard\u0131r. Baz\u0131 nadir Axie\u2019ler di\u011ferlerinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Bu da Axie NFT\u2019lerinin fiyatlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermesine sebep olur. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan Axie muhtemelen sahibine daha fazla para kazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Oyunlarda NFT\u2019ler<\/h3>\n\n\n\n

Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere oyunlardaki NFT\u2019ler birbirlerine kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck g\u00f6sterebilir. Oyun sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ilk g\u00fcn\u00fcnden beri oyuncular daha keyifli bir oyun ya da kazanma iste\u011fi gibi motivasyonlar ile oyun karakterlerini geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bir MMORPG oyununda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc z\u0131rhlara ve silahlara sahip olmak i\u00e7in g\u00fcnlerini harcayan oyuncular tan\u0131yor olabilirsiniz. NFT\u2019ler i\u015fte bu z\u0131rh ve silahlar\u0131n yerine ge\u00e7en yeni teknoloji \u00fcr\u00fcn\u00fc birer \u00f6\u011feden fazlas\u0131 de\u011fildir. Tek bir farkla: NFT\u2019ler ger\u00e7ek paraya d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n

NFT\u2019lerin ekonomik de\u011ferinin olmas\u0131 oyun alg\u0131s\u0131na yeni bir bak\u0131\u015f getirir. Daha \u00f6nce uzun s\u00fcreler harcayarak bu e\u015fyalara ula\u015fan oyuncular, oyunu oynamay\u0131 b\u0131rak\u0131rlarsa bu e\u015fyalardan bir fayda g\u00f6rm\u00fcyordu veya oyun hesaplar\u0131n\u0131 bir ba\u015fkas\u0131na satarak bunu gelire d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. \u015eimdi ise NFT \u00f6zelli\u011fi bulunan e\u015fyalar kolayca al\u0131n\u0131p sat\u0131labiliyor ve kullan\u0131c\u0131lar oyunda harcad\u0131klar\u0131 vakti kolayca gelire d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyorlar. NFT oyunlar\u0131n\u0131n h\u0131zla y\u00fckselme sebeplerinden en \u00f6nemlilerinden bir tanesi de tam olarak budur.<\/p>\n\n\n\n

Oyunlarda NFT\u2019ler ne i\u015fe yarar sorusunun en basit cevab\u0131 \u015fudur: NFT\u2019ler para kazand\u0131r\u0131r. Peki her zaman kazand\u0131r\u0131r m\u0131? Hay\u0131r.<\/strong> NFT\u2019ler birer yat\u0131r\u0131m arac\u0131d\u0131r ve her yat\u0131r\u0131mda oldu\u011fu gibi riskler i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

Oyunlarda Coin\u2019ler, Token\u2019lar ve Kripto Oyun Paralar\u0131<\/h3>\n\n\n\n

Blok zinciri mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 uzun uzun a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra oyunlardaki kripto para sistemini basit benzetmeler ile a\u00e7\u0131klayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Oyun Token\u2019lar\u0131<\/strong>: Buradaki token\u2019i y\u00f6neti\u015fim tokeni anlam\u0131nda kullan\u0131yorsak, borsay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek a\u00e7\u0131klayabiliriz. Borsada nas\u0131l ki bir \u015firketten hisse senedi al\u0131yor ve hisse senetlerinizin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kadar \u015firkete ortak oluyorsan\u0131z, y\u00f6neti\u015fim tokeni sahibi oldu\u011funuzda da benzer bir yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015f oluyorsunuz. Zaman zaman ufak farklar olabiliyor, \u00f6rne\u011fin hisse senedi sahibi olarak \u015firketin kendisine ortak olurken, token sahibi olarak \u201cprojeye\u201d ortak olabiliyorsunuz.<\/p>\n\n\n\n

Oyun Coin\u2019leri: <\/strong>Genelde, blok zincirine ba\u011fl\u0131 oyun i\u00e7i para birimi anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7erisinde ekonomi olan her oyunda para birimleri vard\u0131r. Bir\u00e7ok oyunda ger\u00e7ek para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131n al\u0131nan oyun i\u00e7i para birimlerine rastlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131zd\u0131r. Gerekli i\u015flemleri yapt\u0131ktan sonra oyun i\u00e7i para birimini do\u011frudan blok zincirine ba\u011flarsan\u0131z, oyun coinini elde etmi\u015f olursunuz. D\u0131\u015far\u0131dan bir arac\u0131 gerekmeden oyuncular do\u011frudan kendi aralar\u0131nda para al\u0131\u015fveri\u015fi yapabilir. Asl\u0131nda eskiye nazaran de\u011fi\u015fen \u00e7ok bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir. Sadece yeni teknolojinin nimetlerinden faydalan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Axie Infinity, AXS ad\u0131nda bir token\u2019a ve SLP ad\u0131nda bir coin\u2019e sahiptir.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Yaln\u0131z burada meydana gelen bir de\u011fi\u015fiklik daha vard\u0131r. Oyuncular bu de\u011ferleri kendi aras\u0131nda al\u0131p satabildi\u011finden bazen tam, bazen yar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir piyasa daha olu\u015fur. Yukar\u0131daki \u00f6rnekten yola \u00e7\u0131karsak \u015f\u00f6yle \u00f6rnek verebiliriz:<\/p>\n\n\n\n

Oyun i\u00e7i \u201c100 elmas\u201d para birimini 20 dolara sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu elmas\u0131 a\u00e7\u0131k bir pazarda bir ba\u015fkas\u0131na 21 dolara satamazs\u0131n\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc elmas para birimini oyunu \u00fcreten \u015firket \u201csonsuz\u201d bi\u00e7imde arz eder. Talep ne kadar y\u00fcksek olursa olsun, \u015firket tek el \u00fcretici olarak bu talebi kar\u015f\u0131layabilir ve fiyat\u0131 belirler. Bu blok zincirinin olmad\u0131\u011f\u0131 sistemdir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer sistemde, bu 100 elmas oyun i\u00e7i kripto para birimi olsun. \u015eirket ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir miktar sermaye ile bu para birimini piyasaya s\u00fcrer. Siz, blok zincirine ba\u011fl\u0131 bu 100 elmas\u0131 sat\u0131n ald\u0131ysan\u0131z bunun sahibi art\u0131k \u015firket de\u011fildir. Siz de bu elmas\u0131 bir ba\u015fkas\u0131na satabilirsiniz. Burada fiyat\u0131 belirleyen fakt\u00f6r say\u0131s\u0131 da de\u011fi\u015fir. Oyuncular a\u00e7\u0131k bir pazarda \u201csahibi olduklar\u0131\u201d para birimlerini al\u0131p satabilirler ve kripto paran\u0131n arkas\u0131ndaki whitepapper ile de ili\u015fkili olarak yeni bir pazar olu\u015fur. Bu pazarda fiyatlar de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebilir. \u00d6zellikle, baz\u0131 oyunlarda oldu\u011fu gibi bu paran\u0131n \u00fcretimi oyunculara da ba\u011fl\u0131ysa. Buradaki elmas\u0131 de\u011ferli k\u0131lan onun blok zincirindeki kimli\u011fidir ve bu kimli\u011fin sahibi, bu kripto paran\u0131n da sahibir. Bu t\u00fcr durumlarda \u015firket \u201csonsuz\u201d para arz\u0131nda bulunamaz.<\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fmalar<\/h2>\n\n\n\n

Blok zinciri \u00fczerine genel bir giri\u015f yapt\u0131ktan sonra en ba\u015f\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen g\u00fccel tart\u0131\u015fmalara bir g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomi ile ili\u015fki her teknoloji, her model, her kanun vb. kendine destek\u00e7iler ve kar\u015f\u0131tlar bulacakt\u0131r. Blok zincirinin getirdi\u011fi yenilikler de bu t\u00fcr tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7\u0131yor. Okudu\u011funuz bir \u00f6nceki c\u00fcmle bile ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir tart\u0131\u015fma konusu. Blok zinciri ger\u00e7ekten bir yenilik getirdi mi?<\/p>\n\n\n\n

Blok zincirinin getirdi\u011fi yenilikler?<\/h3>\n\n\n\n

Bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda blok zincirinin ekonomi ile do\u011frudan ili\u015fkili bir teknoloji oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Elbette blok zinciri bir\u00e7ok yenili\u011fi beraberinde getirdi. Bu yeniliklerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n teknolojik oldu\u011funu s\u00f6ylemekte fayda var. Ekonomik model olarak, merkeziyetsizlik ak\u0131m\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda blok zincirinin nas\u0131l bir ekonomik model getirdi\u011fini s\u00f6ylebiliriz?<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da, oyun sekt\u00f6r\u00fc \u00f6zelinde blok zinciri teknolojisi ile ilgili ekonomik modellerden bahsettik. Bu modeller, s\u0131f\u0131rdan icat edilmi\u015f yeni modeller gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Blok zinciri elbette bu eski modellere g\u00fc\u00e7 vererek onlar\u0131 geli\u015ftiriyor ve yeni bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazand\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu durumda \u015fu ayr\u0131m\u0131 yapmak gerekiyor: Yenilik yaln\u0131zca daha \u00f6nce var olmayan\u0131 icat etmek midir, yoksa var olan\u0131 geli\u015ftirmek de yenilik say\u0131l\u0131r m\u0131? Bu a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirdi\u011finizde \u201cblok zinciri yeniliklerine\u201d yeni bir bak\u0131\u015f kazanabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

Doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k Su\u00e7lamalar\u0131<\/h3>\n\n\n\n

Blok zincirinin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k projesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 elbette hepimiz biliyoruz. Baz\u0131lar\u0131 \u201cblok zinciri y\u00fcz\u00fcnden doland\u0131r\u0131l\u0131r m\u0131y\u0131m?\u201d diye soruyorlar. Evet, doland\u0131r\u0131labilirsiniz fakat bu blok zinciri y\u00fcz\u00fcnden olmaz. Bir yerlerde bir \u015feyleri yanl\u0131\u015f yapm\u0131\u015f olma ihtimaliniz \u00e7ok daha y\u00fcksek.<\/p>\n\n\n\n

NFT\u2019ler, kripito paralar ve blok zinciri ile ili\u015fkili ekonomik bir\u00e7ok \u00f6\u011fenin ayn\u0131 zamanda birer yat\u0131r\u0131m arac\u0131 oldu\u011funu unutmamak gerekir. Her yat\u0131r\u0131mda oldu\u011fu gibi burada da riskler ve faydalar mevcuttur. Para kazanabilece\u011finiz gibi zarar da edebilirsiniz. Yap\u0131lan yat\u0131r\u0131m\u0131n kar getirmemesi i\u015fin i\u00e7inde bir \u201cdoland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k\u201d oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n\n\n\n

Ne yaz\u0131k ki, blok zinciri ile ili\u015fkili bir\u00e7ok doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k da s\u00f6z konusu oluyor. Fakat bu tam olarak blok zincirinin su\u00e7u de\u011fildir. Teknolojinin yeni olmas\u0131 ve insanlar\u0131n baz\u0131 kavramlar\u0131 hen\u00fcz tam olarak anlayamam\u0131\u015f olmas\u0131 doland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131saca, bir doland\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmek b\u00fcy\u00fck oranda insan hatas\u0131d\u0131r. Teknoloji bundan tek ba\u015f\u0131na sorumlu tutulamaz. \u0130nsanlar\u0131n yat\u0131r\u0131m karar\u0131 verirken ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor olmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6m\u00fcr\u00fc \u2013 Ponzi Su\u00e7lamalar\u0131<\/h3>\n\n\n\n

Blok zinciri insanlar\u0131n alg\u0131s\u0131nda kendisine ilgin\u00e7 bir yer buldu. Baz\u0131lar\u0131 yeni sistemler i\u00e7in \u201ckom\u00fcnizm\u201d benzetmesi yaparken baz\u0131lar\u0131 ise \u201cvah\u015fi kapitalizm\u201d benzetmesi yap\u0131yor. Gariptir ki, blok zincirinin ger\u00e7ekten de her ikisine de uyum g\u00f6sterdi\u011fi durumlar oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Teoride blok zinciri, tek bir merkeze ba\u011fl\u0131 kalmadan insanlar\u0131n ekonomik faaliyetleri denetleyebilmesine ve herkesin bu ekonominin bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131na imkan sa\u011fl\u0131yor. \u00d6te yandan bug\u00fcnk\u00fc durumu ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u201ckripto babalar\u0131n\u0131n\u201d kar\u0131n\u0131 art\u0131racak \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcy\u00fck bir topluluk da g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu topluluk elbette kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bundan g\u00f6rece bir fayda da sa\u011fl\u0131yorlar lakin sermayenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 i\u00e7in adil bir da\u011f\u0131t\u0131m s\u00f6z konusu de\u011fil. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, bu durum ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze teknoloji ile ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak da bu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Ponzi \u015femas\u0131 su\u00e7lamalar\u0131 i\u00e7in ise durum biraz farkl\u0131. Tan\u0131m olarak:<\/p>\n\n\n\n

\u201cPonzi \u015femas\u0131, Ponzi sistemi veya Ponzi oyunu, y\u00fcksek k\u00e2r getiren bir \u00fcretim varm\u0131\u015f gibi g\u00f6stererek yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 sisteme katmay\u0131 ama\u00e7layan ve ilk yat\u0131r\u0131m yapanlara \u00f6demenin sisteme sonradan kat\u0131lanlar\u0131n paras\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k y\u00f6ntemidir.\u201d<\/em><\/p>Wikipedia<\/a><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

\"Ponzi-semasi\"
Ponzi i\u015fleyi\u015fi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekten, blok zinciri ile daha erken tan\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar sonradan dahil olanlara g\u00f6re \u00e7e\u015fitli kripto paralar \u00fczerinden<\/strong> \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar elde etti. Bu olduk\u00e7a genel bir durum gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yeni ortaya \u00e7\u0131kan f\u0131rsatlar\u0131 erken de\u011ferlendirenlerin ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 sekt\u00f6r ne olursa olsun muhtemelen daha y\u00fcksektir. \u00d6te yandan, ponzi \u015femalar\u0131nda de\u011fer \u00fcreten bir sistem s\u00f6z konusu de\u011fildir. Yeni kat\u0131l\u0131mc\u0131 \u00f6ncekine para kazand\u0131r\u0131r ve kendisinden sonra gelecek olandan kazan\u00e7 bekler. Blok zincirine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise bu teknoloji ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bir\u00e7ok projenin \u00fcretildi\u011fini g\u00f6rebiliyoruz. Ponzi \u015femas\u0131 de\u011ferlendirmesi yaparken b\u00fct\u00fcn bir blok zincirini de\u011fil, blok zinciri ile ili\u015fkili projeleri ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirmekte fayda vard\u0131r.<\/strong> Neticede blok zinciri sadece bir teknolojidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Merkezi Olan Merkeziyetsiz Sistemler<\/h3>\n\n\n\n

Merkeziyetsiz sistemler, bug\u00fcn itibari ile ger\u00e7ekten \u201chi\u00e7 merkezi olmayan\u201d anlam\u0131na gelmez. Tam tersine, de\u011fi\u015fken ve \u00e7ok say\u0131da merkez anlam\u0131na gelir. Buradaki merkeziyetsizli\u011fi sa\u011flayan, bu \u00e7ok say\u0131daki merkezin hi\u00e7 birinin tek ba\u015f\u0131na t\u00fcm g\u00fcc\u00fc elinde bulunduramamas\u0131d\u0131r. Tek par\u00e7a olan veri, g\u00fc\u00e7, yada y\u00f6netim hakk\u0131 binlerce par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu konu ile ili\u015fkili olarak bir ba\u015fka tart\u0131\u015fma ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Web3 teknolojilerini saklayacak olan bu \u00e7ok say\u0131daki sunucu (server) bug\u00fcnk\u00fc Web2 aray\u00fczlerini ve hizmetlerini kullan\u0131yor. Bu sistemin bir par\u00e7as\u0131 olmak isteyen ki\u015filerin tamam\u0131n\u0131n kendisine ait bir sunucusunun olmas\u0131 ise bug\u00fcn i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu sebeple insanlar\/\u015firketler, b\u00fcy\u00fck servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na ait sunucu ve teknolojileri kiralayarak\/sat\u0131n alarak kullan\u0131yorlar. Bu durum, Web2\u2019de s\u00f6z sahibi servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n Web3\u2019de de bir merkez haline gelerek s\u00f6z sahibi olma tehlikesini olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu tehlike teoride var ama pratikte ger\u00e7ekle\u015fmesi \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u0130nsanlar, \u015firketler birbiri ile rekabet i\u00e7erisinde h\u0131zl\u0131 bir geli\u015fim g\u00f6steriyorlar. Bu sebeple alternatifler ve imkanlar herg\u00fcn art\u0131yor. Bu kadar b\u00fcy\u00fck bir ekosistemin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funa sahip olma ihtimali ise \u015fimdilik bir hayal gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrekli Ki\u015fisel Veri Kayd\u0131 Tehlikesi<\/h3>\n\n\n\n

Blok zincirinin bir \u201cde\u011fi\u015ftirilemez defter\u201d teknolojisi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu deftere ba\u011fl\u0131 sunucular bloklar halindeki verileri depoluyorlar. Bu, zincire ba\u011fl\u0131 sunucularda bir\u00e7ok t\u00fcrden veri bar\u0131nd\u0131r\u0131labilece\u011fi anlam\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131yor. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 veriler bu sunucuda saklanabilir. Baz\u0131 durumlarda sunucu sahipleri ise bu veriye eri\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum zincir \u00fczerindeki ki\u015fisel verilerin, tespit etmesi olduk\u00e7a zor \u2013 belki imkans\u0131z- ki\u015filer taraf\u0131ndan suistimal edilebilme tehlikesini do\u011fruyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan sistemlerde ki\u015fi gizlili\u011fi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde sa\u011flanm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de, bu teknoloji -di\u011ferlerinde de oldu\u011fu gibi- k\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131lma riski ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu tart\u0131\u015fma \u015fimdilik tamamen varsay\u0131msal gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bir\u00e7ok blok zinciri projesi bu t\u00fcr verileri tamamen anonimle\u015ftirerek kullan\u0131yor ve hangi verinin kime ait oldu\u011funu tespit etmek ve bu verileri de\u011fi\u015ftirmek imkans\u0131z hale geliyor. Di\u011fer yandan, internet d\u00fcnyas\u0131nda hali haz\u0131rda kullan\u0131lan bir\u00e7ok teknoloji ki\u015fisel verilere tehdit olu\u015fturma potansiyeline sahip. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu bunu bildi\u011fi halde ise verilerini payla\u015fmaktan \u2013 \u00f6rne\u011fin sosyal medyada- \u00e7ekinmiyor.<\/p>\n\n\n\n

Blok zinciri ve \u00c7evre<\/h3>\n\n\n\n

Kripto para \u00fcretimi y\u00fcksek miktarda enerji t\u00fcketimine sebep oluyor. Ayr\u0131ca karbon sal\u0131n\u0131m\u0131 denilen ekolojik bir tehlike de \u00e7evreyi tehdit ediyor. Bu noktada, blok zincirinin \u00e7evreye olumsuz etkisi bazen tart\u0131\u015fma konusu oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n uzun s\u00fcrmesi ise pek muhtemeln g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Di\u011fer bir\u00e7ok teknolojiye k\u0131yasla blok zinciri, \u00e7evre a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a temiz. \u00dcstelik \u015firketler \u015fimdiden \u201cd\u00fc\u015f\u00fck karbon sal\u0131n\u0131ml\u0131\u201d zincir teknolojileri \u00fcretmi\u015f durumdalar. \u00d6rne\u011fin Azerion, Habbo\u2019da IMX<\/a> ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu daha d\u00fc\u015f\u00fck karbon sal\u0131n\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Nihai Soru: Blok zinciri gelece\u011fin teknolojisi mi?<\/h3>\n\n\n\n

Teknik bir fikir olarak blok zinciri iyi bir fikir gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Elbette bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye de kar\u015f\u0131t arg\u00fcman g\u00f6sterebilecek bir\u00e7ok insan mevcut. Bug\u00fcn\u00fcn kripto borsalar\u0131ndaki g\u00f6zde coin\u2019ler, NFT \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, blok zinciri oyun trendi elbette bir g\u00fcn sona erebilir. Fakat blok zinciri teknolojisi iyisi ve k\u00f6t\u00fcs\u00fcyle bir\u00e7ok yeni sistemin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek g\u00fcce sahip. Baz\u0131lar\u0131 blok zincirinin bir devrim oldu\u011funu s\u00f6ylerken baz\u0131lar\u0131 ise gelip ge\u00e7ici bir heves oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, tek ba\u015f\u0131na bir teknoloji \u201cgelecek\u201d olamaz. \u00d6rne\u011fin, internetin icad\u0131n\u0131n ard\u0131ndan insanl\u0131k bu yeni teknolojiye yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 se\u00e7ti. \u0130nternet kavram\u0131 i\u00e7in bir\u00e7ok proje \u00fcretildi, insanlar ilgi g\u00f6sterdi ve insanlar\u0131n \u00e7abalar\u0131yla<\/strong> internet \u201cgelece\u011fin teknolojisi\u201d oldu. K\u0131sacas\u0131 bir teknolojinin gelece\u011fi insanlar\u0131n onu nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131. Blok zinciri de benzer bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7ecek. \u0130nsanlar bu teknolojiye de internet \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi yakla\u015f\u0131rsa, blok zincirinin gelece\u011fe y\u00f6n verme potansiyeli var. <\/p>\n\n\n\n

Son S\u00f6z<\/h2>\n\n\n\n

\u0130nsanlar tarih boyunca \u201cyeni\u201d olan \u00fczerinde tart\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130lk kez 2008 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131m\u0131za giren blok zinciri ve onun \u00fczerine kurulu sistemler de yeni say\u0131labilir. Bu tart\u0131\u015fmalar olduk\u00e7a do\u011fald\u0131r ve insanlar\u0131n mevcut olan\u0131 geli\u015ftirmesine, riskleri fark edip azaltmas\u0131na ve neyin \u201cfaydal\u0131\u201d oldu\u011funa karar vermesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

Sorumluluk reddi:<\/em> Yukar\u0131daki yaz\u0131 insanlara genel bir bilgilendirme yapmak amac\u0131 ile haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> Hi\u00e7bir yat\u0131r\u0131m telkin veya tavsiyesi i\u00e7ermez. Akademik de\u011feri yoktur ve \u00f6znel yarg\u0131lar i\u00e7erebilir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Blok zinciri denildi\u011fi zaman akl\u0131n\u0131za ne geliyor? \u0130lk g\u00fcnden beri s\u00fcregelen blok zinciri tart\u0131\u015fmalar\u0131na detayl\u0131 bir bak\u0131\u015f at\u0131yoruz.<\/p>\n","protected":false},"author":52,"featured_media":33496,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8875],"tags":[],"class_list":["post-32969","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-akademi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32969","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/52"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32969"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32969\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":152178,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32969\/revisions\/152178"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mobidictum.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}